Przypadek z gabinetu: Katarzyna Radomska
Opracowanie merytoryczne i redakcja: Ania Koziuto
Okres terapii: 25 marca – 15 czerwca 2026
Sytuacja wyjściowa
Chłopiec, 11 lat. Zmiany brodawkowate zlokalizowane na podeszwie w okolicy poduszki przedstopia i palucha – mnogie, częściowo zlewające się w charakterystyczny układ mozaikowy, z wyraźnie widocznymi punktami krwawymi (zakrzepłe naczynia włosowate). Klasyczny obraz verruca plantaris wywołanej wirusem HPV, najczęściej typami 1, 2, 27 i 57.
To sytuacja typowa dla tej grupy wiekowej: basen, szatnia, sala gimnastyczna, chodzenie boso po wspólnych powierzchniach. Dziecięcy układ immunologiczny nie miał jeszcze kontaktu z tymi typami wirusa, a rozpulchniony wilgocią naskórek stanowi otwartą bramę wejścia.
Dlaczego kurzajki u dzieci są tak uporczywe
Warto zrozumieć mechanizm, bo od niego zależy cała strategia terapii.
HPV zakaża keratynocyty warstwy podstawnej naskórka. Wirus nie wywołuje wiremii, nie powoduje lizy komórki ani klasycznego stanu zapalnego – jego cykl życiowy zamyka się w obrębie nabłonka [1]. Innymi słowy: układ odpornościowy go po prostu nie widzi.
Mechanizm jest dopracowany do perfekcji. Zakażona komórka podstawna dzieli się i powiela wirusowe DNA, przy bardzo niskim poziomie białek wirusowych – co dodatkowo zwiększa zdolność ukrycia się przed odpowiedzią gospodarza [2]. Ekspresja późnych białek strukturalnych L1 i L2 zostaje odroczona aż do różnicowania keratynocytów w wyższych warstwach naskórka, a cząstki wirusowe uwalniają się dopiero ze złuszczających się korneocytów [3]. Do tego wczesne białka wirusowe czynnie tłumią sygnalizację odporności wrodzonej, ograniczając produkcję interferonów typu I i aktywację komórek dendrytycznych [3].
Dlatego usunięcie samej masy brodawki nigdy nie wystarcza. Wirus pozostaje w warstwie podstawnej i w otaczającym, pozornie zdrowym naskórku – stąd nawroty i tzw. zmiany satelitarne. Terapie skupione wyłącznie na miejscowym zniszczeniu tkanki brodawki, bez zaadresowania samego zakażenia, wiążą się z wysokim odsetkiem nawrotów [4].
Wniosek kliniczny: warunkiem ustąpienia zmiany jest przełamanie tej immunologicznej ciszy. Terapia musi doprowadzić do sytuacji, w której układ odpornościowy w końcu „zobaczy” antygen wirusowy. To dlatego cała grupa terapii immunomodulujących opiera się na wywołaniu miejscowej reakcji nadwrażliwości typu opóźnionego, która rekrutuje komórki odpornościowe do usunięcia keratynocytów zakażonych HPV [4].
Nowa perspektywa: mikrobiom skóry jako część układu odpornościowego
Badania ostatnich lat zmieniły sposób, w jaki patrzymy na skórę stopy w kontekście infekcji wirusowych. Skóra nie jest biernym opakowaniem – jest aktywnym organem immunologicznym, a jej mikrobiom stanowi integralny element tej obrony.
Trzy mechanizmy mają tu znaczenie praktyczne:
1. Komensale modulują odporność wrodzoną
Staphylococcus epidermidis, jeden z najliczniejszych gatunków komensalnych skóry, stymuluje keratynocyty do produkcji peptydów
przeciwdrobnoustrojowych oraz moduluje uwalnianie cytokin zapalnych [5]. Wykazano, że kolonizacja przez S. epidermidis zwiększa ekspresję betadefensyn hBD-2 i hBD-3 w keratynocytach, a indukcja ta zachodzi za pośrednictwem sygnalizacji TLR2 [6].
Co istotne dla naszego tematu: same keratynocyty są komórkami wartowniczymi układu odpornościowego, a wydzielane przez nie peptydy – betadefensyny i katelicydyny – wspierają obronę poprzez rekrutację komórek prezentujących antygen do miejsca zakażenia i modulowanie odpowiedzi komórkowej [7]. Zdrowy mikrobiom oznacza sprawniejszą lokalną odpowiedź immunologiczną. Zubożony mikrobiom – skórę bardziej podatną na przetrwanie infekcji.
2. pH decyduje o składzie mikrobiomu
Fizjologiczne pH powierzchni skóry jest kwaśne – średnio poniżej 5 – i jest to stan korzystny dla flory rezydentnej [8]. Płaszcz kwasowy pełni funkcję układu buforowego górnej warstwy rogowej: reguluje mikrobiom, stabilność strukturalną i procesy zapalne, a zaburzenia pH przekładają się bezpośrednio na właściwości bariery naskórkowej [9]. Przesunięcia pH w stronę zasadową sprzyjają wzrostowi mikroorganizmów niepożądanych lub
wręcz patogennych [8].
I teraz najważniejsze dla praktyki: wykazano, że mycie z użyciem mydeł alkalicznych podnosi pH skóry średnio o trzy jednostki, a efekt utrzymuje się do 90 minut po umyciu [10]. Powtarzalne mycie preparatami o wysokim pH zmienia pH skóry, wpływając na warstwę rogową i funkcje barierowe [11]. Rekomendacja jest jednoznaczna: w postępowaniu przy schorzeniach skóry stosowanie mydeł i preparatów, które nie naruszają kwaśnego pH, powinno stanowić element protokołu, a preparat myjący powinien mieć pH zbliżone do fizjologicznego [12].
Codzienne mycie stóp zwykłym mydłem to zatem codzienna, wielominutowa do wielogodzinnej dziura w obronie.
3. Bariera hydrolipidowa to bariera mechaniczna dla HPV
HPV wnika przez mikrourazy naskórka. Skóra sucha, pękająca, z zaburzonym cementem międzykomórkowym daje wirusowi dziesiątki punktów wejścia dziennie. Skóra elastyczna i szczelna – nie. Dodatkowo: brodawka podeszwowa aktywnie uwalnia HPV, który może następnie zakażać kolejne miejsca w obrębie stopy lub przenosić się na inne osoby [2].
Wniosek dla praktyki podologicznej jest bardzo konkretny: pielęgnacja domowa nie jest dodatkiem do terapii. Jest jej równorzędnym filarem.
Przebieg terapii - 25 marca do 15 czerwca
Etap gabinetowy
Opracowanie mechaniczne zmian. Usunięcie hiperkeratotycznej masy brodawki przy zachowaniu zdrowych tkanek. Cel dwojaki: po pierwsze – redukcja masy wirusowej, po drugie – odsłonięcie zmiany dla działania preparatu miejscowego. Nadmiar zrogowaciałego naskórka to bariera, przez którą żaden preparat się nie przebije.
Aplikacja preparatu miejscowego na bazie jonów srebra, w formie precyzyjnych aplikatorów punktowych. Działanie na kilku poziomach: kontrola drobnoustrojów w obrębie odsłoniętej zmiany, ograniczenie ryzyka nadkażenia bakteryjnego oraz – co kluczowe – wywołanie kontrolowanej reakcji miejscowej, która wyprowadza antygen wirusowy z immunologicznego ukrycia.
Wizyty prowadzone w rytmie umożliwiającym opracowanie zmiany, zanim odbuduje się warstwa hiperkeratotyczna.
Etap domowy – codzienny, prowadzony przez rodziców
Tu decydowała regularność. Protokół był celowo prosty, bo przy 11-latku i rodzicu po pracy złożony rytuał nie ma szans na przetrwanie 12 tygodni.
Mydło do stóp Pedi Pro – mycie stóp raz dziennie. Kluczowa różnica względem zwykłego mydła: formuła o pH dopasowanym do fizjologii skóry stopy. Skóra jest myta bez rozbijania płaszcza kwasowego, bez wypłukiwania lipidów międzykomórkowych i bez tworzenia alkalicznego okna, w którym flora komensalna traci przewagę. Przy terapii trwającej kwartał to nie kosmetyczny szczegół – to około 90 powtórzeń zabiegu, który albo wspiera barierę, albo ją systematycznie demontuje.
Tonik do stóp Pedi Pro – aplikacja po każdym myciu. Zadania: przywrócenie docelowego pH po kontakcie z wodą, utrzymanie środowiska
sprzyjającego florze komensalnej oraz przygotowanie skóry przed założeniem skarpety i buta.
Zasady dodatkowe: własny ręcznik, klapki na basenie i pod prysznicem szkolnym, zakaz manipulowania zmianami palcami, codzienna zmiana skarpet.
Efekt
Pełne ustąpienie zmian po około 12 tygodniach. Bez nawrotu w obserwacji po zakończeniu terapii.
To czas mieszczący się w dolnych widełkach dla zmian mozaikowych o tym stopniu zaawansowania – a należy podkreślić, że zmiany mozaikowe uchodzą za najtrudniejszą klinicznie postać brodawek podeszwowych. Przy zmianach mnogich, częściowo zlewających się, terapie prowadzone bez konsekwentnego wsparcia domowego rutynowo ciągną się pół roku i dłużej, z regularnymi nawrotami.
Wnioski dla podologa
Trzy punkty, które warto zabrać do własnego gabinetu:
- Sama praca w gabinecie to maksymalnie połowa terapii. Zmiana jest opracowywana co kilkanaście dni. Skóra klienta pracuje codziennie. To, co dzieje się w domu, decyduje o tempie i o nawrotach.
- Zwykłe mydło aktywnie sabotuje terapię. Jeśli nie podasz klientowi konkretnego produktu do stosowania w domu, on użyje tego, co ma w łazience. Zalecenie „proszę myć stopy” bez wskazania preparatu to zalecenie, które działa przeciwko tobie.
- Wsparcie mikrobiomu to nie marketing, to immunologia. Skoro ustąpienie brodawki zależy od lokalnej odpowiedzi immunologicznej, a lokalna odpowiedź immunologiczna zależy m.in. od stanu mikrobiomu i bariery — to pielęgnacja zgodna z fizjologicznym pH jest interwencją wspierającą terapię, nie zabiegiem czysto kosmetycznym.
U dzieci dochodzi jeszcze jeden argument: im szybciej zamkniesz terapię, tym mniejsze ryzyko rozsiewu na kolejne miejsca stopy, na drugą stopę i na domowników. Każdy tydzień z aktywną zmianą to tydzień emisji cząstek wirusowych do otoczenia.
ZESTAW DOMOWY REKOMENDOWANY PRZY TERAPII BRODAWEK
• Mydło do stóp Pedi Pro – mycie w zgodzie z fizjologicznym pH skóry
• Tonik do stóp Pedi Pro – przywrócenie płaszcza kwasowego po każdym myciu
Dwa kroki. Trzy minuty dziennie. I różnica między terapią, która kończy się w kwartał, a terapią, która ciągnie się rok.
Materiał ma charakter edukacyjny i opisuje przebieg terapii prowadzonej w gabinecie podologicznym. Nie zastępuje konsultacji specjalistycznej ani diagnostyki lekarskiej. Opisane produkty kosmetyczne wspierają pielęgnację skóry stóp i utrzymanie jej fizjologicznego pH oraz mikrobiomu; nie są produktami leczniczymi i nie służą do terapii zakażeń wirusowych.
Bibliografia
- de Oliveira C.M. i wsp. Update on human papilloma virus — part I: epidemiology, pathogenesis, and clinical spectrum. Anais Brasileiros de Dermatologia, 2021.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0365059620306620 - Witchey D.J. i wsp. Plantar Warts: Epidemiology, Pathophysiology, and Clinical Management. Journal of the American Osteopathic Association, 2018;118(2):92–105.
https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.7556/jaoa.2018.024/html - Kiamba E. i wsp. Immune responses to human papillomavirus infection and vaccination. Frontiers in Immunology, 2025;16:1591297.
https://www.frontiersin.org/journals/immunology/articles/10.3389/fimmu.2025.1591297/full - The Role of Immunotherapy in Wart Treatment: A Review. The Dermatology Digest, 2025.
https://thedermdigest.com/the-role-of-immunotherapy-in-wart-treatment-a-review/ - Mechanisms of microbe-immune system dialogue within the skin. Genes & Immunity, 2021.
https://www.nature.com/articles/s41435-021-00133-9 - Percoco G. i wsp. oraz Wanke I. i wsp., omówione w: Endogenous Antimicrobial Peptide Expression in Response to Bacterial Epidermal Colonization. Frontiers in Immunology, 2017;8:1637.
https://www.frontiersin.org/journals/immunology/articles/10.3389/fimmu.2017.01637/full - Cell-Mediated Immunity Against Human Papillomavirus Infection: From Viral Clearance to Oncogenesis. Viruses, 2026;18(3):362.
https://doi.org/10.3390/v18030362 - Lambers H. i wsp. Natural skin surface pH is on average below 5, which is beneficial for its resident flora. International Journal of Cosmetic Science, 2006;28(5):359–370.
- The Skin Acid Mantle: An Update on Skin pH. Journal of Investigative Dermatology, 2024.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0022202X24019717 - Acid mantle: What we need to know. Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology, 2023.
https://ijdvl.com/acid-mantle-what-we-need-to-know/ - Proksch E. pH in nature, humans and skin. Journal of Dermatology, 2018 — omówione w: Skin pH and barrier function. Urology & Continence Care Today.
https://www.ucc-today.com/journals/issue/launch-edition/article/skin-ph-and-barrier-function - Ali S.M., Yosipovitch G. Skin pH: From Basic Science to Basic Skin Care. Acta Dermato-Venereologica, 2013;93(3):261–267.